کشف علاقه و هویت حرفه‌ای؛ تجربه چگونه به انتخاب کمک می‌کند؟
محسن سراجی | بنیان‌گذار خلق تجربه میان مرز سراج
بعضی تجربه‌ها پس از پایان، در ذهن ادامه پیدا می‌کنند. شاید گفت‌وگویی با یک آدم تازه، دیدن شیوه‌ای متفاوت از کار یا انجام فعالیتی که قبلاً فقط درباره‌اش شنیده بودیم، پرسشی درباره خودمان ایجاد کند. این پرسش می‌تواند به علاقه، نقش ما در جمع یا تصویری که از آینده حرفه‌ای خود داریم مربوط باشد. سفر یکی از موقعیت‌های چنین مواجهه‌ای است، اما این امکان در یک کارگاه، بازی گروهی یا پروژه کوچک نیز وجود دارد؛ مهم، کیفیت مشارکت و فرصتی است که برای فکرکردن به آن فراهم می‌شود.
علاقه را فقط از دور نمی‌شناسیم
ممکن است به یک حرفه علاقه داشته باشیم، چون محصول نهایی یا تصویر عمومی آن را دوست داریم. طراحی، برنامه‌نویسی، تولید محتوا یا راه‌اندازی کسب‌وکار از دور می‌توانند جذاب به نظر برسند، اما هرکدام مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، محدودیت‌ها و روابط‌اند. آزمودن بخشی از این فعالیت‌ها کمک می‌کند تصویرمان را دقیق‌تر کنیم؛ برای مثال، می‌فهمیم از ایده‌پردازی لذت می‌بریم ولی برای تکمیل جزئیات نیاز به تمرین داریم، یا ارتباط با مخاطب برایمان جذاب‌تر از کار با ابزار است.
در این مواجهه، علاقه و توانایی را نباید یکی دانست. کاری که اکنون در آن تازه‌کاریم ممکن است با تمرین برایمان معنادار شود و کاری که سریع انجام می‌دهیم الزاماً انتخاب دلخواه ما برای آینده نیست. یک برنامه تجربه‌محور باید به فرد امکان بدهد درباره لذت، دشواری، انگیزه و نیاز به یادگیری جداگانه صحبت کند. چنین گفت‌وگویی از داوری فوری درباره استعداد، اطلاعات بیشتری برای انتخاب بعدی فراهم می‌کند.
هویت حرفه‌ای در میان نقش‌ها ساخته می‌شود
وقتی در گروه نقش عوض می‌کنیم، بخش‌هایی از خودمان را می‌بینیم که در موقعیت همیشگی کمتر آشکار می‌شوند. فردی که معمولاً شنونده است ممکن است این بار مسئول توضیح ایده باشد؛ فردی که سریع تصمیم می‌گیرد ممکن است مسئول جمع‌کردن دیدگاه‌های دیگران شود. در یک فعالیت فرضی کسب‌وکار، می‌توان نقش طراح، مخاطب، هماهنگ‌کننده و بررسی‌کننده منابع را میان افراد جابه‌جا کرد و بعد درباره تجربه هر نقش گفت‌وگو کرد.
این تمرین، هم به شناخت علاقه‌ها مربوط است و هم به مهارت‌های نرم؛ زیرا بیان نظر، شنیدن بازخورد، همکاری و مذاکره در یک موقعیت مشخص اتفاق می‌افتند. نتیجه بهتر است به‌صورت توصیف تجربه ثبت شود: چه کاری انجام دادم، کجا به کمک نیاز داشتم و بار بعد چه چیزی را امتحان می‌کنم؟ برچسب‌هایی مثل رهبر ذاتی یا نامناسب برای کار تیمی، از یک فعالیت کوتاه نتیجه‌ای بیش از شواهد موجود استخراج می‌کنند.
فناوری و آینده؛ فضایی برای آزمودن پرسش‌ها
فناوری‌های نوظهور می‌توانند امکان ساختن نمونه و بررسی ایده را در اختیار افراد قرار دهند، اما نباید انتخاب آینده را فقط به نام یک ابزار گره زد. در یک تجربه فیجیتال، گروه می‌تواند ایده را ابتدا با مواد ساده بسازد، سپس با ابزار دیجیتال توضیح یا آزمایش کند و بر اساس بازخورد تغییر بدهد. این رفت‌وبرگشت میان ساختن، سنجیدن و گفت‌وگو، کمک می‌کند فرد درباره نوع مسئله‌ای که دوست دارد حل کند فکر کند؛ ابزار، بخشی از مسیر است و هویت حرفه‌ای را به‌تنهایی تعیین نمی‌کند.
والدین چگونه همراه این مسیر باشند؟
والدین می‌توانند به نوجوان کمک کنند تجربه‌هایش را توصیف کند، بدون آنکه هر علاقه تازه را به تصمیم قطعی درباره رشته یا شغل تبدیل کنند. پرسیدن اینکه کدام بخش برایش جذاب بوده، چه چیزی را می‌خواهد دوباره امتحان کند و کجا به راهنمایی نیاز دارد، فضای گفت‌وگو ایجاد می‌کند. پیش از انتخاب برنامه نیز موضوع، گروه سنی، پیش‌نیاز و شرایط حضور باید روشن باشند و نظر خود نوجوان در انتخاب باقی بماند.
این نگاه در سازمان‌ها نیز کاربرد دارد
برای کارکنان، شناخت نقش و علاقه فقط مسئله آغاز مسیر شغلی نیست. تغییر در کار، فناوری یا مسئولیت می‌تواند نیاز به تجربه نقش تازه ایجاد کند. برنامه سازمانی باید با هدف مشخص طراحی شود و فرصت تمرین و بازخورد داشته باشد؛ یک بازی آموزشی کوتاه، مبنای کافی برای داوری درباره شایستگی حرفه‌ای افراد نیست. ارزش آن می‌تواند در آشکارکردن پرسش‌هایی باشد که در آموزش بعدی یا گفت‌وگوی کاری پیگیری می‌شوند.
در ماجرا، آموزش تجربه‌محور فرصتی برای انجام‌دادن و بررسی تجربه است. برای حضور فردی، موضوع برنامه‌ها و شرایط شرکت را ببینید و علاقه یا پرسشتان درباره مهارت و کار را مطرح کنید. برای کارکنان یا گروه آموزشی، درخواست طراحی برنامه سازمانی باید از شناخت مسئله و مخاطب آغاز شود تا فعالیت‌ها متناسب با نیاز واقعی گروه انتخاب شوند.
یادداشت‌های مرتبط
برای ادامه این بحث، یادداشت‌های نسل زد و آینده کار؛ یادگیری مهارت با تجربه و مشارکت و خلاقیت و حل مسئله؛ از قدم‌زدن تا آزمودن ایده و کتاب‌های سفر و جست‌وجو؛ خواندن، پرسیدن و تجربه‌کردن را بخوانید؛ هرکدام از زاویه‌ای دیگر به رابطه تجربه، انتخاب و یادگیری می‌پردازند.